• Berlinski kongres
  Posto je Rusija pobjedila Otomansko carstvo, krivotvorila original sporazuma Svetog Stefana da bi stvorila autonomno bugarsko carstvo pod vlasti istambula, ali pod uticajem Moskve.
  San-Stefanski mir (potpisan 3. marta 1878. godine). Njime je zavrsen rusko-turski rat (1877.-1878). Ove pregovore, diktirala je Rusija, Turska je trebala zgubiti veliki dio svoga dotadasnjeg teritorija na Balkanu, a trebala je biti stvorena velika Bugarska (kao ruski satelit) koja bi ukljucila najveci dio danasnje Makedonije, te dijelove Srbije do Nisa, Albanije i grcku Makedoniju osim Halkidike i Soluna. Bosna i Hercegovina,iako pod turskim suverenitetom, dobila bi znacajnu autonomiju, dok su Srbija dobila neznatno. Rusija osjecala kako se Srbija sve vise priblizava Austro-Ugarskoj.
  Velike sile, posebno Ujedinjeno Kraljevstvo, to nisu mogle prihvatiti i smatrali su to prekrsajem balansa moci. Otto von Bismarck 1878 godone sazvao je Berlinski kongres radi izmjene ovog sporazuma.
  Na kongresu bili su prisutni Ujedinjeno Kraljevstvo, Austro-Ugarska, Francuska, Njemacka, Italija, Rusija i Osmansko carstvo. Srbija i Crna Gora su na ovom kongresu dobile nezavisnost poslije visevjekovne okupacije dok je Bosna dosla pod Austro-Ugarsku upravu.
  Protiv naglog porasta uticaja Rusije u tom podrucju najvise su se borile Austro-Ugarska i Velika Britanija. Njemacka i Austro-Ugarska bile su zabrinute naglim porastom panslavizma pod uticajem Rusije, sto je moglo ugroziti polozaj Habsburgovaca. Velika Britanija i Francuska s nelagodom su gledale prema sirenju ruskog uticaja na jug, gdje su ove dvije zemlje imale svoje interese: Francuska u Egiptu, a Britanija u Palestini. Zato su Velika Britanija i Austro-Ugarska zajednici zatrazile odrzavanje ovog kongresa.
  Pod medjunarodnim pritiskom, Rusija je morala popustiti, a i San-Stefanski mirovni ugovor je ponisten. Pregovor i o teritorijalnom uredjenju Balkana poceli su ponovo.
  Njemacka nije morala da stiti svoje interese na Balkanu, pri tim je pregovorima Bismarck nastupio kao "relativno neutralan". U pregovorima su sudjelovali samo pregovaraci velikih sila, dok su predstavnici malih zemalja pokusavali uticati na ishod posrednim putem, te su sudjelovali iskljucivo na onim zasjedanjima koja su ih se izravno ticala.
  Berlinski mir, potpisan je 13. jula 1878. godine. Njime je izmijenjeno ili ponisteno 18 od 29 tacaka San-Stefanskog sporazuma. Time su bile priznate Rumunija, Srbija i Crna Gora kao suverene drzave, a Bugarska je podijeljena juzni dio koji je ostao pod osmanskim suverenitetom, na Istocnu Rumeliju kao nezavisnu drzavu, dok je ostatak teritorije bila nezavisna Bugarska. Niz drugih turskih provincija odvojeno je od Turske i dato na upravljanje drugim drzavama, kao Kipar, koji je dat Velikoj Britaniji, te Bosne i Hercegovine koja je data Austro-Ugarskoj (1908. Austro-Ugarska je izvrsila aneksijun BiH). Srbija je dobila je cetiri okruga na racun Turske: niski, pirotski, toplicki i vranjski, Rumunija je dobila Dobrudzu, a Crna Gora Niksic, Podgoricu i Bar.
  Turska je morala garantovati gradjanska prava svojim nemuslimanskim gradjanim.
  Zemlje koje su ovim pregovorima dobile nezavisnost trebale su preuzeti i dio turskog drzavnog duga, no to se nije dogodilo, jer nije nikad postignut dogovor o tome kako podijeliti taj iznos.
  Italija nie bila zadovoljna dogovorom na Kongresu, a ostala su i mnoga nerjesena pitanja izmedju Turske i Grcke, sve dok Turska nije 17. aprila 1897. navijestila rat Grckoj. Nakon mjesec dana neprijateljstva su prekinuta nastojanjem Rusije.
  Moc Turske u Evropi i Aziji drasticno je smanjena. Uticaj Rusije takodjer je smanjen u korist Austro-Ugarske, sto je povecalo napetosti izmedju dva carstva. Novo uredjenje Balkana dovelo do novih napetosti na tom podrucju, kasnije je doslo do Balkanskih ratova, a zatim i do Prvog svjetskog rata, i armenskog genocida u Turskoj.
  Na kongresu su ucestvovali :Velika Britanija grof Benjamin Disraeli, lord Robert Salisbury, Lord Russell; Rusija: princ Alexander Gorchakov, grof Peter Shuvalov,barun d'Oubril; Njemacka: princ Otto von Bismarck, princ Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst, Bernhard Ernst von Bülow; Austro-Ugarska: grof Gyula Andrássy, grof Alajos Károlyi, barun Haymerle; Francuska: gosp. William Henry Waddington, grof de Saint-Vallier, gosp. Desprey; Italija:grof Lodovico Corti, grof De Launay; Turska:Alexander pasa Karatheodori, Sadoullah beg, Mehemet Ali pasa.
  Grcka je povremeno ucestvovala; Theodoros Deligianni

Aneksna kriza
Poslije Berlinskog kongresa Bosna i Hercegovina je bila turski teritorij kao i Novopazarski sandžak. Međutim okupacija tih teritorija od strane Monarhije značila je njihovo kontrolisanje - Monarhija je uvela svoj režim kontroliisuci samo financije (što u stvari znači kontrolu države). Sudbina jedne države zavisila isključivo od drugih, pa čak i od njihovih unutrašnjih prilika. Krajem XIX i početkom XX vijeka, Tursko carstvo se zasnivalo na feudalnim odnoima dok se u Evropi razvijao kapitalistički (kao Engleska, Francuska) ili imperijalistički (kao Njemačka, Rusija, Austro-Ugarska) sistem.
Do 1908. godine, Turska je u Evropi zadržala Bosnu, Novopazarski sandžak, Kosovo, Makedoniju i Grčku kojoj je doduše još 1829. priznata autonomija. Međutim, te godine doći će do velikog prevrata u samom državnom vrhu - državni udar Kemal-paše Ataturka. To je Monarhija iskoristila i objavila aneksiju Bosne i Hercegovine, njeno pripajanje Austro-Ugarskoj kao dijela jedne suverene države.
Srbiji su pokvareni planovi za formiranje velike i jake južnoslavenske države. Ovakva situacija je skoro dovela do rata, Srbija je mobilizirala vojsku, Rusija intervenisala kod Njemačke i velikih sila, Crna Gora se stavljala u službu Srbije. Kriza je završena 31. marta 1909. godine kada su Srbija i Rusija pod prijetnjom ratom primorane da potpišu izjavu da im aneksija ne smeta (Rusija je potpisala 30. marta, a Srbija narednog dana jer nije mogla ići u rat bez Rusije). Turska je bila potkupljena odmah poslije aneksije tako da je sav otpor na silu eliminisan. U Bosni kao i u Srbiji počinju da niču nacionalno-revolucionarne organizacije, otvorene svim sredstvima borbe, pogotovo atentatima. Jedna takva organizacija je Mlada Bosna. Ona je imala podrsku dvije organizacije iz Srbije, Narodne odbrane, a, od 1911. godine organizacije Ujedinjenje ili smrt, poznatije kao Crna ruka.

Neuer Absatz

CRNA RUKA


29. maja 1903. godine bio je majski prevrat. Izvrsio ga je udruzenje Crna ruka(Ujeinjenje ili smrt). Tom prilikom ubijeni su kralj Aleksandar Obrenovic i kraljica Draga Obrenovic tj prekinuta je loza Obrenovica.
Gavrilo Princip bio je pripadnik organizacije «Mlada Bosna». Podrzan od organizacije «Crna ruka» izvrsio je atentat na prestolonasljednika Franca Ferdinanda 28. juna 1914. godine. Ovaj atentat bio je povod za I svjetski rat.
Poslije majskog prevrata doslo je do raskola i Crna ruka se ugasila, a stvorena je nova organizacija «Ujedinjenje ili smrt», koju su cinili clanovi ranije organizacije «Crna ruka». Organizacija «Ujedinjenje ili smrt» je osnovana 09.maja 1911. godine u Beogradu. Prvi njeni clanovi potpisali su njen ustav. Bili su to:
1. Ilija Radivojevic
2. Bogdan Radenkovic
3. Cedomilj Popovicc
4. Velimir Vemic
5. Dragutin Dimitrijevic Apis
6. Vojislav Tankosic
7. Ilija Jovanovic (vojvoda Pcinjski)
8. Milan Vasic
9. Milan Milovanovic.
Iako su mu clanovi bili poznati drustvo je bilo tajno. Cinili su ga izvrsni organi, koji su primjenjivali presude (odluke )organizacije.

Glavne tacke Ustava i Pravilnika organizacije bile su:

• Cl. 1.: U cilju ostvarenja narodnog ideala, ujedinjenja Srpstva, stvara se organizacija, ciji clan moze biti svaki Srbin, bez obzira na pol, veru, mesto rodjenja, kao i svaki onaj, koji iskreno bude sluzio ovoj ideji.
• Cl. 2. Organizacija pretpostavlja revolucionu borbu kulturnoj, stoga joj je institucija apsolutno tajna za siri krug.
• Cl. 3. Organizacija nosi naziv »Ujedinjenje ili Smrt«.
• Cl. 4. Za ispunjenje ovoga zadatka, organizacija, prema karakteru svoga bica, utice na sve sluzbene faktore u Srbiji, kao Pijemontu, i na sve drustvene slojeve i celokupni drustveni zivot u njoj«

Na vrhu organizacije bila je Vrhovna Centralna Uprava. Njene odluke bile su pravosnazne za sve clanove. Ona je raspolagala zivotima, smrcu i imovinom clanova, cije su odluke punovazne za sve clanove i koja ima pravo raspolagati zivotima, smrcu i imovinom svih svojih clanova.
Interes organizacije bio je iznad svih drugih interesa, i njeni clanovi su bili duzni dostavljati organizaciji sve, sto saznaju, bilo u svojoj sluzbenoj funkciji, bilo kao privatni ljudi, a sto se tice organizacije. Vrhovna Centralna Uprava imala je pravo izricanja smrtnih presuda, cije se izvrsenje povjerava najpouzdanijim njenim clanovima ili agentima.
Clanovi organizacije nisu je mogli napustiti niti se mogla uvaziti ostavka. Ako je neko nanio stetu organizaciji izdajom kaznjavan je smrcu.clanovi su upisani u spisak i vodili su se rednim brojem.
Politicki uticaj organizacije bio je velik, posebno pred rat 1914. godine. U Bitolju doslo je do incidenta po pitanju prioriteta gradjanske nad vojnom vlasti.
U decembru na solunskom frontu vlast je vidjela opasnost od daljeg postojanja ove organizacije. Doslo je do hapsenja njenih clanova. Oni su optuzeni za umijesanost u sarajevski atentat.
Kod uhapsenog djeneralstabnog pukovnika Dragutina Dimitrijevica-Apisa. clana Vrhovne Centralne Uprave, nadjen je originalan Ustav organizacije od 9/5 1911., Medju stvarima optuzenog potpukovnika Velimira S. Vemica nadjen je spisak clanova organizacije. Presudom vojnih sudova clanovi organizacije pukovnik D. Dimitrijevic-Apis, major Lj. Vulovic i R. Malobabic osudjeni su na smrt i streljani. Ostali optuzeni osudjeni su na dugogodisnju robiju, od koje su kasnije pomilovani, osim potpukovnika Vitomira Cvetkovica, koji je umro u zatvoru za vrijeme istrage, i Bogdana Radenkovica, koji je umro, posto je presuda izrecena.

Nastavlja se..

Proleterske brigade
Proleterske brigade je zajednicki naziv za posebne jedinice koje su djelovale u okviru Narodnooslobodilacke vojske Jugoslavije u drugom svjetskom ratu. Formirane su temeljem Statuta proleterskih brigada koje je u kasnu jesen 1941. donio Vrhovni stab NOPOJ. Zamisljene su kao jedinice koje, za razliku od tadasnjih partizanskih odreda, nece biti formirane na teritorijalnom principu i djelovati na ogranicenom podrucju, nego djelovati na cijelom podrucju Jugoslavije. Izraz proleter je trebao oznaciti njihovo cvrsto ideolosko odredjenje, odnosno kao snagu koja u skladu s marksistickom doktrinom o diktaturi proletarijata treba provesti socijalisticku revoluciju, koja je bila dio programa KPJ pod cijim je pokroviteljstvom osnovana NOVJ.
Medjutim, kasnije tokom samog rata izraz proleter je izgubio svoje ideolosko znacenje, te je umjesto toga postao sinonim za najelitnije partizanske formacije. Tako su naziv proleterska dobijale "obicne" brigade koje bi se posebno istakle u borbi.
Do kraja rata su sljedece brigade NOVJ osnovane proleterske ili su naknadno dobile taj status:
* 1. proleterska brigada NOVJ
* 2. proleterska brigada NOVJ
* 3. sandzacka proleterska brigada NOVJ
* 4. crnogorska proleterska brigada NOVJ
* 13. proleterska brigada Josip Kras
* 3. krajiska brigada NOVJ
* 1. licka brigada NOVJ
* 2. licka brigada NOVJ
* 3. licka brigada NOVJ
* 1. dalmatinska brigada NOVJ
* 2. dalmatinska brigada NOVJ
* 5. crnogorska brigada NOVJ
* 6. istocno-bosanska brigada NOVJ
* 12. slavonska brigada NOVJ
Nakon rata su proleterskim brigadama proglasene:
* 1. slovenska brigada NOVJ Tone Tomsic
* 1. makedonsko-kosovska brigada NOVJ
* 1. krajiska brigada NOVJ
* 10. hercegovacka brigada NOVJ
* 1. vojvodjanska brigada NOVJ
* 3. srpska brigada NOVJ

Prva proleterska brigada
Formirana je 21. prosinca 1941. u Rudom. Odluku o formiranju brigade donio je CK KPJ, a formirao je Vrhovni komandant NOPOJ Josip Broz Tito. Na dan formiranja imala je sest bataljona (dva iz Crne Gore i cetiri iz Srbije) i pristapske dijelove jacine 1.199 boraca. Prvi komandant brigade bio je Koca Popovic narodni heroj a politicki komesar Filip Kljajic Fica narodni heroj. Prva borba ove brigade, kod sela Gaocica i Mioca, 22. prosinca 1941, slavila se kao Dan JNA. Da bi pomogla stabiliziranju ustanka u istocnoj Bosni, koji je dosao u ozbiljnu krizu, krajem prosinca, zajedno s Vrhovnim stabom, presla je u te krajeve. Njen dolazak znacio je mnogo za NOP u ovoj oblasti. Dvadesetak dana je uspjesno djelovala. U II neprijateljskoj ofanzivi (17 — 23. 1. 1942.) vodila je vise borbi: na Pjenavcu (gdje su poginuli Cica Romanijski i Milan Ilic Cica s jos 57 drugova iz 1. proleterske i nekoliko boraca iz Romanijskog NOPO), zatim kod Rogatice, Varesa, Han-Pijeska i Bijelih Voda. Glavnina brigade izvela je Igmanski mars. Posle zavrsetka ofanzive, ponovo poduzima znacajne poduhvate u istocnoj Bosni — ucestvuje u oslobodjenju njene znatne teritorije, stvaranju jedinica Dobrovoljacke vojske i stabiliziranju NOP. U III neprijateljskoj ofanzivi imala je istaknutu ulogu zajedno s 2. proleterskom brigadom. Njene snage su djelovale u istocnoj Bosni, Crnoj Gori, Hercegovini i u teskim borbama (Polja Kolasinska, Durmitor, Hercegovina) znatno pomogla uspjesno povlacenje partizanskih snaga u rajon Tromedje. U sastavu Udarne grupe proleterskih brigada 24. juna posla je u pohod u Bosansku krajinu. U pohodu je ucestvovala u borbi na pruzi Sarajevo — Mostar i rusenju ove saobracajnice, oslobodjenju Konjica (8. VII), zatim u borbama oko Bugojna, Duvna i Sujice, za oslobodjenje Livna i u drugim poduhvatima. Posle toga, do ulaska u sastav 1. proleterske divizije (1. XI 1942), vodila je vise borbi u nadiranju prema Imotskom i oslobodila nekoliko mjesta. Sedmog oktobra ucestvovala je u oslobodjenju Kljuca, do kraja oktobra angazirana je u borbama sa cetnicima i talijanskim snagama oko Bosanskog Grahova. Sedam dana po ulasku u sastav divizije, u Bosanskom Petrovcu od Vrhovnog komandanta NOV i POJ druga Tita dobila je proletersku zastavu. U skladu s planom Vrhovnog komandanta o prodoru snaga NOVJ u centralnu Bosnu, u novembru i prosincu 1942. i januaru 1943. godine izvela je vise poduhvata u dolini Vrbasa i centralnoj Bosni: 19/20. novembra unistila je jako neprijateljsko uporiste Sitnicu; 25/26. novembra ucestvovala u oslobodjenju Jajca; u prosincu je oslobodila Skender-Vakuf i Kotor-Varos i podrucje Josavke; u januaru dijelom snaga ucestvuje u oslobodjenju Teslica; potom je oslobodila Prnjavor (15/16. I). Uspjesi kod Teslica i Prnjavora bili su veliki: ubijeno je i ranjeno nekoliko stotina, a zarobljeno blizu 2.000 neprijateljskih vojnika i zaplijenjen veliki ratni materijal. U IV neprijateljskoj ofanzivi, u sestodnevnom marsu, prebacila se sa sektora Banje Luke, preko Sipraga, Bojske, Gornjeg Vakufa, na zeljeznicku prugu Sarajevo— Mostar, pa 17/18. februara likvidirala posade neprijatelja na odsjeku Rastelica—Brdjani i posle toga vodila teske borbe na Ivan-sedlu i Bradini i dijelom snaga ucestvovala u napadu na Konjic. Ucestvovala je u poznatom protuudaru NOVJ kod Gornjeg Vakufa (3—5. marta), a potom zatvarala pravac Gornji Vakuf— Prozor. Posle forsiranja Neretve u nastupanju divizija Glavne operativne grupe (GOG) na istok, brigada prva nastupa opcim pravcem: Glavaticevo, rajon Kalinovika, Ustikolina, Od 15 do 17. marta razbila je cetnike kod Glavaticeva i na Lipeta planini, a 22/23. marta vodila je teske borbe sa cetnicima kod Kalinovika. U ovim borbama cetnici su pretrpjeli nekoliko teskih poraza, a brigada je pohvaljena od Vrhovnog komandanta. Krajem marta izbila je na Drinu kod Ustikoline. Prvo je pokusala da reku forsira iz pokreta, a posto nije uspela, posle priprema, forsiranje je izvrsila 8/9. aprila 1943. godine. Vodila je zestoke borbe za Kapak i Krcino brdo. U boju kod Ifsara (10. i 10/11. aprila) ucestvovala je u razbijanju znatnih dijelova talijanske divizije „Taurinenze". Ovim borbama omogucen je prodor Glavne operativne grupe VS preko Drine u Sandzak. Krajem aprila vodila je zestoke borbe kod Gorazda sa 369. Njemackom divizijom. Po izbijanju na Lim na komunikaciji Bijelo Polje — Brodarevo unistila je jednu i talijansku auto-kolonu. U bici na Sutjesci prvih dana vodi borbe sa Njemackom 1. brdskom divizijom na sektoru Bijelo Polje, Mojkovac, Sahovici. Sa ovog sektora hitno je prebacena na sektor Celebica, radi zastite bolnice i zatvaranja pravca Foca — Celebic. Posle sedamdesetosatovnog marsa, 21. maja kod Celebica je iz pokreta napala i razbila 13. domobransku pukovniju. Od tada do 24. maja na ovom sektor C, zajedno sa drugim jedinicama, vodila je ogorcene borbe. Ucestvovala je 24. i 25. maja, u neuspjelom pokusaju proboja jugoistocno od Foce. Do pocetka juna vodila je borbe kod Zlatnog bora, Uzlupa i Vuceva. Njena je velika zasluga sto su obranjeni ranjenici, sto je omogucena njihova evakuacija na lijevu obalu Tare i od branjen prijelaz kod Uzlupa. Do 6. juna vodila je borbe u dolini Sutjeske: Borovno, Popov Most. Osmog juna izbila je na Zelengoru (Lucke i Vrbnicke klibe). Desetog juna jurisem na Balinovcu brigada je probila neprijateljski obruc na Zelengori, a dva dana kasnije novi obruc na komunikaciji Kalinovik—Foca. U protuofenzivi GOG u istocnoj Bosni u julu i kolovozu vodi vise borbi (Vlasenica, Drinjaca, Zvornik) i na pruzi Sarajevo—Zenica. U septembru djeluje u Dalmaciji, a u oktobru i novembru na sirem prostoru Travnika. U zimu 1943/44. i proljece 1944. djeluje oko Jajca, Mrkonjica i Gerzova. U drvarskoj operaciji vodi zestoke borbe na pravcu Mrkonjic-Grad—Mliniste i Mliniste—Glamoc. Iz zapadne Bosne krece za Sandzak, a na tom putu vodila je borbe na planinama Vranici, Zecu, Bitovnji i kod Trnova. U kolovozu ucestvuje u borbama u Sandzaku. Dvadeset treceg kolovoza poceo je njen prodor u Srbiju. Vodila je teske borbe s Bugarima na Palisadu, s jakim cetnickim snagama na Jelovoj gori, kod Karana, Kosjerica i Varde, za oslobodjenje Bajine Baste i Valjeva (septembra) i Uba (oktobra). U Beogradskoj operaciji istakla se u mnogim borbama. Od prosinca 1944. do 12. aprila 1945. djeluje na Sremskom frontu. Ucestvuje u proboju Sremskog fronta 12. aprila, a od tada do 9. maja u vise poduhvata u Sr em u, Slavoniji, sve do Zagreba. Posljednju borbu vodila je za oslobodjenje Zagreba, u koji ulazi 9. maja 1945. godine. Stvaranje 1. proleterske oznacava novu fazu u razvoju nase armije. Njenim formiranjem oznacen je i pocetak intenzivnije borbe protiv svih oblika kolaboracije i izdaje, cvrsce povezivanje najbrojnijeg dijela naroda na revolucionarnoj liniji. Na svom ratnom putu presla je vise od 20.000 kilometara. U njenim borbama borilo se vise od 20.000 ljudi iz cijele Jugoslavije. U njenom sastavu izvjesno vrijeme je bio u talijanski bataljon „Garibaldi". Imala je vise od 7.500 poginulih, ranjenih i nestalih, a izbacila je iz stroja vise hiljada neprijatelja. Dala je vise od 3.000 rukovodilaca i 83 narodna heroja. Povodom petnaestogodisnjice bitke na Sutjesci, juna 1958. godine, odlikovana je Ordenom narodnog heroja. Ranije je odlikovana Ordenom narodnog oslobodjenja, Ordenom partizanske zvijezde, Ordenom bratstva i jedinstva i Ordenom za hrabrost. U prvoj borbi ,22./23. decembra 1941, brigada je zarobila 124 Italijana iz alpinske divizije "Pusteria", sto je vjerovatno grofa Ciana ponukalo da u svoj dnevnik (6.1.1942) pribiljezi da je primjetna pojava da se cijele jedinice daju zarobiti uz "simbolican otpor". Boj na Ifsaru je, prema njemackom istoricaru K. Schmideru, "za tri bataljona divizije Taurinense zavrsio sa osjetnim gubicima i povlacenjem ka Pljevljima." Jugoslovenski izvori najcesce pominju 3. alpinski puk, a Dedijer cak i zarobljenu pukovsku zastavu. Koca Popovic nije bio u Rudom kada se formirala brigada, pa cak se nije znalo ni da li je ziv.On je u Sehovicima primio pismo od VS o naimenovanju, pa se smjesta zaputio ka brigadi, koju je i nasao 28. decembra. Zvanicno je postavljen za komandanta naredjenjem VS sa kraja decembra.

Sastav Prve proleterske brigade

I (crnogorski) bataljon
Komandant I (crnogorski) bataljona bio je Pero Ćetković, narodni heroj, politički komesar Jovo Kapičić, narodni heroj. Prvi crnogorski bataljon imao je ukupno 159 boraca, od toga 94 borca iz Lovćenskog, 55 iz Komskog i 10 iz Crnogorsko-sandžačkog NOP odreda.
I četa:
Komandant čete Gajo Vojvodić, politički komesar čete Đoko Vukićević, narodni heroj. Brojila je 56 boraca
II četa:
Komandant čete Savo Burić, narodni heroj, politički komesar čete Jovo Popović. Brojila je 35 boraca.
III četa:
Komandant čete Sekula Vukićević, politički komesar čete Aleksandar Marjanović Leko. Brojila je 59 boraca

II (crnogorski) bataljon
Komandant Radovan Vukanović, narodni heroj, politički komesar Mojsije Mitrović. Brojila je tri čete - 189 boracaPrvu i drugu četu Drugog crnogorskog bataljona, sačinjavali su borci bataljona "18. oktobar", sa teritorije podgoričkog sreza, a treću četu borci NOP odreda "Bijeli Pavle".
I četa:
Komandant čete Božo Božović, narodni heroj,politički komesar čete Vuksan Ljumović. Brojila je 64 borca
II četa:
Komandant čete Blažo Ivanović, politički komesar čete Spaso Božović. Brojila je 67 boraca
III četa:
komandant čete Mirko Šćepanović, politički komesar čete Miloš Bobičić, narodni heroj. Brojila je 54 borca

III (kragujevački) bataljon
komadant Radislav Nedeljković Raja, narodni heroj, politički komesar Sava Radojčić Feđa. Brojio je tri čete - 241 borac. Treći kragujevački bataljon sačinjavali su borci iz tri bataljona Kragujevačkog NOP odreda.
I četa:
Komandant čete Milovan Ivković, politički komesar čete Tihomir Janjić. Brojala je 65 boraca
II četa:
komandir čete Momčilo Moma Stanojlović, narodni heroj, politički komesar čete Mirko Miljević jačina 85 boraca
III četa:
komandir čete Miodrag Stević Prnja. politički komesar čete Miodrag Filipović Fića Pekar. Brojala je 77 boraca.

IV (kraljevački) bataljon
komandant Pavle Jakšić, narodni heroj, politički komesar Miro Dragišić Piper. Brojala je četiri čete - 207 boracaČetvrti kraljevački bataljon sačinjavali su borci Kraljevačkog i Kopaoničkog NOP odreda.
I četa:
komandir čete Milan Antončić Velebit, narodni heroj, politički komesar čete Olga Jovičić Rita, narodni heroj. Brojala je 53 boraca
II četa:
komandant čete Novak Đoković, politički komesar čete Dušan Ristić. Brojala je 50 boraca
III (kruševačka) četa:
Komandant čete Živan Maričić, narodni heroj,politički komesar čete Momčilo Dugalić, narodni heroj. Brojala je 32 boraca.
IV (rudarska) četa:
Komandant čete Milan Simović Zeka, politički komesar čete Žarko Vukotić. Brojala 63 borca.

V (šumadijski) bataljon
politički komesar Dragoslav Pavlović Šilja, narodni heroj. Brojala je tri čete - 171 borac
Peti šumadijski bataljon sačinjavali su borci Prvog šumadiskog NOP odreda i borci Užičke čete Užičkog NOP odreda.
I četa:
komandir čete Veljko Tomić, politički komesar čete Konstantin Đukić Kojica. Brojala je 71 borca
II četa:
komandant čete Božidar Radivojević Hercegovac, politički komesar čete Stanko Džingalašević. Brojala je 38 borca
III četa:
komandant čete Nikola Ljubičić, narodni heroj, politički komesar čete Mileta Milovanović. Brojala je 60 boraca

VI (beogradski) bataljon
komandant Miladin Ivanović, politički komesar Čedomir Minderović Čeda. Brojala je četiri čete - 207 boraca.Beogradski bataljon sačinjavali su borci I i II (Beogradskog) bataljona i Posavske čete Posavskog NOP odreda. Ovi borci su nakanadno stupili u Prvu proletersku brigadu, Posavska četa je stupila 6. januara, a I i II bataljon 13. januara 1942. godine.
I četa:
Komandant čete Dušan Šajatović, politički komesar čete Dušan Đorđević Korošec. Brojala je 51 borca.
II četa:
komandant čete Pavle Ilić Veljko, politički komesar čete Miša Šterk. Brojala je 46 boraca
III četa:
komandir čete Siniša Nikolajević, narodni heroj, politički komesar čete Dobrivoje Pešić. Brojala je 48 boraca
IV (posavska) četa:
komandant čete Momčilo Vukosavljević Moma, politički komesar čete Ivan Štagljar. Brojala je 55 boraca

Narodni heroji Prve proleterske brigade
Od 22.000 boraca koliko je, za tri i po godine rata, prolšlo kroz redove Prve proleterske brigade njih 83 proglašeno je za narodne heroje. Neki od njih su:
Milan Ilić Čiča šumadijski, Olga Jovičić Rita, Filip Kljajić Fića, Danilo Lekić Španac, Nikola Ljubičić, Savo Mašković, Miloje Milojević, Gojko Nikoliš, Koča Popović, Momčilo Moma Stanojlović, Mijalko Todorović, Pero Ćetković

Pljevaljska bitka

1. 12. 1941. godine

Dok se Vrhovni štab sa partizanskim odredima iz Srbije
povlačio preko Zelengore prema Sanđaku, tamo se
vodila izuzetno oštra bitka za Pljevlje između Italijana
i partizanskih odreda iz Crne Gore.

Okt. 1941. crnogorski odred od 3.000 boraca ide u Sanđak u susret partizanskim snagama iz Srbije.
6. nov.- član VŠ Ivan Milutinović izvještava CK KPJ da se vrši hitno prikupljanje i mobilizacija partizana radi upučivanja u Sanđak i Srbiju.
15. nov.- održano savjetovanje u Glavnom štabu za Crnu Goru i Boku...
Crnogorski odred je posjedovao: 3.690 boraca sa 2.907 pušaka, 70 puškomitraljeza, 14 mitraljeza, 6 minobacača, jedan top, 300 pištolja, 1.748 bombi i 234.124 puščani metaka.
19. nov.- pokret Lovćenskog bataljana u pravcu Sanđaka
26. nov.- sve Crnogorske jedinice bile su prikupljene u rejonu Njegovuđe 60 km od Pljevlja.
27.nov.- pripreme za pokret prema Pljevlju
Noć 29/30. nov.- dolaze u sela Gornja i Donja Brvenica u neposrednoj blizini Pljevlja
Vrši se rušenje mostova na rijeci Tara i napadi na manje utvrđena mjesta
U Pljevlju se nalazilo: italijanska alpska jedinica „Pusterija“, bataljon „Trenta“, dvije baterije iz 5. alpskog artiljeriskog puka, ukupno oko 2.000 vojnika i oficira.

NAPAD NA PLJEVLJE

Jezero-šaranski i Komski bataljon su napadali u istočnoj napadnoj koloni. Na brdu Straževici, Komski bataljon je u nekoliko navrata pokušavao da probije linije odbrane, ali bez uspjeha.
Bataljon „Peko Pavlović“ je odbijen sa utvrđenja Glavica. Bataljon je uspio zauzeti dom zdravlja i zarobiti 30 italijana.
Lovćenski bataljon je likvidirao neprijatelja kod Senjaka, ali u borbama oko muslimanskog groblja i Dolova pretrpjeli su velike gubitke.
Zetski bataljon i bataljon „Bijeli Pavle“ su napadali Dolove, Belibegovo brdo i Mali Bogiševac koje nisu uspjeli zauzeti.
Uskočko- drobnjački bataljon je napadao sa zapadne strane prema električnoj centrali i školu na Seratu, ali nisu ih uspjeli zauzeti.

Noć 1. dec.- italijanska odbrana u Pljevlju skoro nije ni načeta
4. dec.- Italijani se probijaju iz Pljevlja

Gubici u Crnogorskom NOP odredu su iznosili: 218 mrtvih, 269 ranjenih.
Italijanski gubici: 252 mrtvih i 90 zarobljenih

Bitka na Kozari

Juni- Juli 1942
Kozara je preživjela jednu od najtežih, a u isto vrijeme
i jednu od najslavnijih epopeja u historiji naših naroda.
Kozara je među svim našim krajevima na prvom mjestu
po broju žrtava koje je dala za oslobođenje naše zemlje,
a i po svom bogatom prilogu opštim naporima svih
naših naroda koji su se borili protiv fašizma ... ime
Kozara je poznato širom svijeta.

Početaqk 1942.g.- u Jugoslaviji se širi ustanak i zbog toga je okupator odlučio da u proljeće 1942 povede ofanzivnu kampanju na više mjesta. Tako su Italijani izvodili ofnazivna dejstva u Dolenjskoj, Crnoj Gori i Hercegovini; Pavelićeva NDH u Kordunu i Baniji; Njemci i Italijani u istočnoj Bosni i Crnoj Gori, a Njemci sa kvislinzima u Bosanskoj krajini, a posebno na Kozari. Nedićevci i četnici u južnoj Srbiji
2 i 3 mart- „Opatiski protokol“ je odlučeno da tri italijanske i jedna njemačka divizija, 8—10 ustaških bataljona uz podršku jačih vazduhoplovnih snaga izvedu zajedničke operacije prvo u istočnoj a zatim u zapadnoj Bosni.

SASTAV I RASPORED PARTIZANSKIH SNAGA NA KOZARI

2. krajiški NOP partizanski odred- dobro organizovana vojna jedinica jačine oko 3.500 boraca. Pored pušaka raspolagao je sa 150 puškomitraljeza, 30 teških mitraljeza, 14 minobacača, 4—6 topova, 2 oklopna automobila i jedan avion „Potez“. Štab odreda se nalazio na Kozari u rejonu Hajdučki brijeg.
Pored 2. krajiškog NOP odreda u borbama uzeli su učešće i 3 i 4 bataljon 1. krajiške brigade sa 551 borca, 486 pušaka, 39 puškomitraljeza i jedan mitraljez. Prema tome na Kozari se nalazilo oko 4.100 boraca relativno dobro naoružano.

PLAN ANGAŽOVANJA NJEMAČKIH I KVISLINŠKIH SNAGA U OFANZIVI NA KOZARI

Ciljevi: potpuno okružiti i uništiti sve partizanske jedinice; zatim čistiti kozaračko područje od stanovništva koje je uključeno u NOP
Za napad na Kozaru učestvovalo je 11 njemačkih bataljona među njima po jedan bataljon veze, tenkovski, pionirski i transportni. Zatim 3 diviziona artiljerije, avijacija,edan oklopni voz i Hortijeva Mađarska dunavska flota.

16. juni – sve ustaško- domobranske jedinice stavljene pod komadu njemačkog generala Štala koje su sačinjavale 1. gorska pješadiska divizija NDH, 3. i 4. i Banjalučka brdska brigada „Zdrug“ sa dijelovima 1. i 10. pješadiskog puka i nekoliko samostalnih bataljona ustaša i domobrana. Osim ovih učešće su uzeli dijelovi 2, 5, 11 i 12 pješadiskog puka i bataljon Pavelićeve tjelesne garde kao i avijacija NDH.
Ukupne snage za napad na Kozaru: 43 bataljona pješadije, 16 baterija artiljerije, 5 monitora riječne flote, 1 000 bosanskih četnika i avijacija Njemačke i NDH. Ukupna cifra je 40.000 vojnika i time je postignut odnos 10:1.

I FAZA BITKE OD 10. DO 18. JUNA

10. juni 4,30 sati- pokretom motorizovane kolone „Putlic“ počela je bitka za Kozaru. Istog dana kolona je prodrla kroz redove 2. krajiške brigade i ušla u Prijedor.
U toku prvog dana borbi Njemci su prodrli u Prijedor i kod Piskavice, Ivanjske i Suhače uz osjetne gubitke
Naredna dva dana- borbe dijelova 1 i 2 krajiškog odreba oko Prijedora i Ivanjske gdje su razibjena dva bataljona Banjaluče brdske brigade, a na drugoj strani borbena grupa „Vegel“ ulazi u Ljubinje.
10—13- neprijatelj uspio zatvoriti odruč oko Kozare gdje je ostao izolovan 2 krajiški odred.
14. juni- ustaško- domobranske jedinice kreču u napad u tri napadne kolone.
17. juni- domobranska 1 brdska divizija izbila na komunikaciju Prijedor—Dubica.
U pokušaju proboja na Kozaru, s ciljem da s epomogne 2 krajiški odred, 1 krajiška brigada je odbijena uz 103 poginula.

II FAZA BITKE OD 18 DO 28 JUNA

18. juna- 1 brdska domobranska divizija je otpočela napad na položaje Udarnog i 1 bataljona 2 krjaiškog NOP odreda, ali izvršen je protivudar u kojem je ubijeno 60, a zarobljeno 280 vojnika i oficira. Ov je dolvelo do velike krize u redovima 1 brdske divizije.
22. juna- dijelovi 2 krajiškog odreda i glavnina 1 brdske divizije što je dolevo do frontalne borbe koja je trajala čitav dan na frontu dužine 15 kilometara, ali zbog brojnosti neprijatelja i pomoći avijacije nisu postignuti željeni rezultati.
24. juna u 2 sata- grupa bataljona 2 krajiške brigane probijaju obruč dolinom rijeke Mlječanice. U napadu je ubijeno preko 200 domobrana, a gubici na strani 2 krajiške birgade su iznosili 40 boraca mrtvih i ranjenih. Ovim probojem su razbijena dva bataljona ustaša i domobrana, ali štab 2 krajiške brigade nije se odlučio na izvlačenje snaga iz obruča.
26. juna- dolaze dijelovi 704 njemačke divizije iz Srbije koji je odlučujuće uticao na dalji razvoj situacije.
27/28 juni- bataljoni 1 krajiške brigade se pokušavaju probiti na Kozaru, ali samo uspjeva 4 bataljon.
30. juni- novi,bezuspješan,pokušaj 1 krajiške brigade da se probije na Kozaru

III FAZA BITKE (PROBOJ IZ OKRUŽENJA)

Posije 20 dana neprekidnih borbi, prvi dani jula, kod 2 krajiške brigade nastupila je iscrpljenost i kriza odbrane. Neprijatelj je izgubio oko 3000 vojnika prosječno 150 dnevno.
2. juli- na sastanku na Mrakovici donešena je odluka o proboju iz obruča u toku noći ¾ jula na pravcu Jelovica—Jurogoš—Gradina—Koran. Za proboj iz obruša angažovana su 4 bataljona, a u ulozi zaštitnice sve preostale snage.
3/4 ponoć- otpočeo je proboj iz obruča. Počela je borba prsa u prsa, 2 bataljon je do jutarnjih satova vodio žestoke borbe kada je odbačen na polazne položaje. To je uticalo i na 3 bataljon, dok je 1 i Udarni probili obruč s kojima se spasilo 10.000 civila i ranjenika. U obruču su ostali 2, 3 i 4 bataljon i dijelovi 4 bataljona 1 krajiške brigade.
4 /5 juli- drugi proboj, ali njemci postavili tenkove duž komunikacije Prijedor—Dubica. Do jutra samo su se po grupama uspjeli probijati, a dok su neki napadi se istopili u jurišima na neprijateljske rovove i bunkere. Ovim neuspjehom nije bilo više organizovane odbrane 2 krajiške brigade.
5 juni- Josip Mažar Šoše je naredio da se jedinice razbiju u udarne grupe i tako skalnjaju po Kozari, a po prolasku ofanzive da se što prije prikupe. Ovim je praktično završena bitka na Kozari. Sad je neprijatelj pristupio izvršenju zadataka: uništenje stanovništva na Kozari.
Sa Kozare je odvedeno 68.500 stanovnika, a od ovog broja 24.488 osoba se nikada nije vratilo kućama. Broj poginulih boraca NOP-a je iznosio skoro polovina od 3.500 boraca je palo herojskom smrću.

Bitka za Bihać
(od 2 do 4 novembra 1942)

Bihać, kao središte župe tzv. NDH, na važnom komunikaciskom pravcu i u neporsrednoj blizini vitalnih interesa kako NDH tako i okupatora, bio je važan administrativni, ekonomski i vojni centar uopšte.

Od jeseni 1941.g. prisutna je ideja za napad na grad Bihać, tako je operativni štab za Bosansku krajinu predložio Vrhovnom štabu NOPOJ da treba razviti ofanzivna dejstva dolinom Une s ciljem spajanja sa partizanskim brigadama iz Hrvatske

18. oktobra- Vrhovni štab na Oštrelju razmatra prijedloge od štabova Bosanske krajine i Glavnog štaba Hrvatske. Vrhovni štab je obavjestio Glavni štab Hrvatske i operativni štab za Bosansku krajinu i naredio da se napad izvede do 5 novembra.

Prema dostupnim podacima u Bihaću je bilo smješteno 4.700 domobrana i ustaša, a u Bosanskoj Krupi 700 ustaša i 100 domobrana. Odbrana grada Bihaća je bila smještena u okolna sela Križ, Žegar, Ribić, željeznička stanica, Bakšaiš, aerodrom i brdo Somišlje, koje je dominiralo gradom. Za odbranu samog grada angažovano je 2200 ljudi iz domobranske zdruge (brigade) sa 8 topova. Dvije bojne nalazile su se u Ličkom Petrovom selu i u Bosanskoj Krupi, jačine 1370 ljudi. Komandant garnizona u Bihaću je bio domobranski pukovnik Tomičić.

28. oktobar- na sastanku u Bosanskom Petrovcu je odlučeno da napad počne 1 novembra u 21 čas po d komandom Koste Nađ. U ovom napad je učestvovalo 8 brigada i to: 1, 2, 3, 5, i 6 krajiška i 2, 4, i 8 hrvatska i artiljeriski divizion. Napad je trebao da 4 brigade napadaju na grad dok bi ostale brigade sprečavale neprijatelja da dovede pojačanje.

29/ 30 oktobar- izvršeno prikupljanje snaga u rejonu Bihaća

Za napad na Bihać angažovano je 8 krajiških i hrvatskih brigada sa 9000 boraca, 328 puškomitraljeza, 51 mitraljez, 15 minobacača, 6 lakih topova i 2 haubice. Odnos snaga je bio 2 : 1 u korist napadača.

2 novembar 21 sat- započeo napad na Bihać. Najžešči otpor je pružen u selu Spahići, a prelazak preko Une je izvedeno dok sela Grmuš uz pomoć lokalnog stanovništa.

23 sata- 2 lička brigada je bez teškoče zauzela Željavu, Baljevac i Zavalje i prešla u napad na Ličko Petrovo selo.
1 bataljon 2 krajiške brigade uspio se bez borbe probiti do mosta na Uni dok je 8 kordunaška zauzela željezniču stanicu. 2 i 8 brigada na desnoj obali Une je razbila neprijateljska uporišta i nastavila svoje nastupanje prema gradu. Najteži zadatak je imala 1 krajiška brigada, a to je zauzimanja brda Somišlje i kasarne Žegar. 1 bataljon 1 krajiške brigade je zaobišao ustaške položaje i s leđa ih napao, ali dok sus e približavali naišli su na kamenit teren pa je stoga naređeno da se svi borci izuju i nastave napadati bosi. Za samo nekoliko minuta svi bunkeri su bili zauzeti.

3 novembar 6 sati- upućena depeša i zatražena pomoć. Tako je Glavni stožer domobranstva saznao za napad na Bihać tek poslije 10 sati.

10.20 sati- iz Zagreba i Banja Luke upučeni bombarderi NDH koji su bombardovali partizanske položaje oko Bihaća.

16.30 sati- komandant 32 ustaške bojne krenuo je sa 150 vojnika prema Bihaću i nesmetano se probili do grada.

Do 19 sati- brigade su nakon krače borbe zauzele kasarnu Žegar i prodrle u južni dio grada gdje su se vodile žestoke borbe.

22 sata- pukovnik Tomičić naređuje povlačenje iz Bihaća, ali nije naredio način pvlačenja, što je izazvalo ozbiljnu pometnju.

4 novembar 11 sati- Vrhovna komanda je obavještena da je istočni dio grada slobodan

14 sati- zamjenik komandanta Operativnog štaba Slavko Rodić naredio je 1 i 3 krajiškoj brigadi da u toku noć po svaku cijenu uništi svaki otpor u gradu. 1 brigada je imala za zadatak da očisti rejon oko Crkve i oslobodi most na Uni.
Avijacija NDH je na Semišlje i Debeljaču izbacila 80 bombi od po 12 kg.

Oko 15 sati- povlačenje ustaša preko Bihaćkog polja.

16 sati- Bihać je oslobođen. Gonjenje neprijatelja je preuzela 2 krajiška brigada, dijelovi 6 brigade, 4 i 8 hrvatska brigada.

Oslobođenje Bihaća bio je, nesumljivo, krupan vojni i pllitički događaj i najznačajnija vojna pobjedakrajiških i hrvatskih jedinica kao i ogroman politički uspjeh NOP-a.
U dvodnevnim borbama neprijatelj je izgubio 500, a zarobljeno je 860 i 35 oficira. Zapljenjeno je 8 artiljeriskih oruđa, 2 minobacača, preko 800 pušaka, više mitraljeza i puškomitraljeza, oko milion metaka, hiljade topovskih granata, 10 vozila, 5000 litara benzina, 400 litara nafte, velike količine sanitetskog materijala, novca, hrane, kompletna bolnica sa tri ljekara i druge opreme.
Ukupni gubici partizanskih jedinica u borbi za Bihać: 80 mrtvih, 180 ranjenih i 9 nestalih

Po oslobođenju u Bihać su stigao Vrhovni štab i sve ustanove vojnopolitičkog rukovodstva NOP-a u Jugoslaviji. Krajem novembra u Bihaću je održano prvo zasjedanje Antifašističkog vjeća narodnog oslobođenja Jugoslavije.

Savjetovanje u Stolicama 1941. god.

Da bi se moglo neposrednije i jos uspjesnije rukovoditi oruzanom borbom, u rujnu 1941. presli su na oslobodeni teritoriji iz Beograda Centralni komitet KPJ i Glavni stab partizanskih odreda na celu s Titom. Pored uspjeha koje je postigao oruzani ustanak prvih mjeseci u svim zemljama Jugoslavije, bilo je i slabosti i teskoca koje je trebalo otkloniti. Stoga je 26. IX 1941. u selu Stolicama kraj Krupnja odrzano savjetovanje CK KPJ i Glavnog staba, na kojemu su sudjelovali vojni i politicki rukovodioci iz svih krajeva zemlje osim Crne Gore i Makedonije. S tim zemljama u to vrijeme bile su privremeno prekinute veze zbog ratnih zbivanja. Na savjetovanju su donesene znacajne odluke za daljnji razvoj NOB-a u Jugoslaviji. Zakljuceno je da se jos cvrsce pristupi organiziranju partizanskih odreda koji treba da se povecavaju i vode vece akcije radi razvijanja masovnog ustanka. Za sve borce uveden je jedinstveni naziv – partizan. Oni na kapama nose crvenu zvijezdu i uz nju nacionalnu zastavu. Odluceno je da Glavni stab promijeni ime u Vrhovni stab (VS) i da bude rukovodece tijelo oruzane borbe na podrucju Jugoslavije, a da u zemljama Jugoslavije oruzanom borbom rukovode Vrhovni stab. [center]

Neprijatelj je od pocetka naisao na snazan otpor kojemu se nije nadao. Partizani su odmah poduzeli niz napada na neprijateljske jedinice u Lici, Baniji, Kordunu i u zapadnoj Bosni. Nijemcima nije uspio plan opkoljavanja glavnih snaga NOVJ i Vrhovnog staba. Istodobno su neprijateljske snage provodile nad stanovnistvom masovni i krvavi teror paleci i pustoseci sela te vrseci uzasna nasilja.
U jeku neprijateljske ofenzive Vrhovni stab je s jednim dijelom jedinica NOVJ poduzeo protuofenzivu u pravcu Neretve i Rame. jedan od glavnih zadataka bio je spasavanje oko 4 tisuce ranjenih partizana. Vrhovni komandant Tito zapovijedio je da se ranjenici moraju zbrinuti i spasiti pod svaku cijenu. Spasavanje ranjenika bio je primjer visokog humanizma nasih partizana. Time se kovalo cvrsto moralno-politicko jedinstvo ranjenika i boraca. Partizani nisu nikada napustali svoje ranjene drugove. Neprijatelj je s desetinama tisuca vojnika poceo sa svih strana prodirati u dolinu Neretve da bi unistio partizanske snage. Razvila se zestoka bitka za ranjenike, koja se vodila u veoma teskim uvjetima zime, gladi i bolesti. Puna tri tjedna vodila se ta bitka, koja je bila jedna od najpresudnijih u povijesti narodnooslobodilacke borbe. U njoj su moral i samoprijegor boraca NOVJ dosli do osobitog izrazaja. Upravo je to bila ona snaga koju neprijatelj nije mogao svladati i doci do ranjenih partizana.

Da neprijatelj ne bi mogao otkriti daljnji pravac kretanja partizanskih snaga, Tito se posluzio ratnim lukavstvom. Zapovijedio je da se poruse svi mostovi na Neretvi kako bi se neprijatelj uvjerio da partizani nece prelaziti rijeku. Bio je to primjer velike ratne vjestine, izveden u trenutku kada se neprijatelj tome najmanje nadao. Dogodilo se upravo suprotno. Na mjestu porusenih mostova partizani su napravili privremene prijelaze, preko kojih su se nocu prebacivali na drugu stranu, tj. na lijevu obalu Neretve. To je kod cetnika na drugoj strani Neretve izazvalo pravu smetenost. Doslo je do zestoke borbe partizanskih jedinica sa cetnicima, koji su bili tesko porazeni.
S preostalim partizanskim snagama preneseno je preko Neretve oko 4 tisuce ranjenika. Neprijatelj je dozivio potpun neuspjeh. Kada su Nijemci stigli na obalu Neretve, ondje vise nije bilo nikoga

Svakim danom nesto novo.
Mi sa vama vi sa nama,samo tako mozemo ici u nase bolje sutra.
Zivelo bratstvo i jedinstvo svih naroda i narodnosti.
Valter.