CUVAJTE BRATSVO I JEDINSTVO KAO ZENICU OKA SVOGA !

CUVAJTE BRATSTVO I JEDINSTVO KAO ZENICU OKA SVOGA!

Radjanje Narodne Vojske

Eno,vec sirom Sumadije prvi se borci biju i cujes poklic,
veseo snazan,za Tita za Partiju!
U Crnoj Gori grunu puska,u Bosni buna vrije,skacu Hrvati
i Makedonci i borci Slovenije.
Po zemlji celoj dizu se cete radnika i seljaka,
nad njima barjak ustanka gori i blista petokraka.
Branko Copic

Na podrucju koje je godine 1941. pripadalo Kraljevini Jugoslaviji, kao i na podrucjima sa juznoslavenskim stanovnistvom koja su bila u sastavu Italije (Istra, Rijeka, Kvarner i grad Zadar) te nakon rata pripojena Drugoj Jugoslaviji, razvio se 1941.-1945. godine Narodnooslobodilacki rat uz sudjelovanje sirih slojeva stanovnistva, a na poticaj i pod kontrolom Komunisticke partije Jugoslavije. Rat je odnio brojne zrtve, ali je donio pobjedu antifasistickim snagama
Narodnooslobodilacki rat je borba protiv stranih zavojevaca i za drustvenu preobrazbu u nekim zemljama Evrope i Azije tokom Drugog svjetskog rata (ukljucujuci i Jugoslaviju), te na antikolonijalnu borbu naroda Azije i Afrike nakon toga. Odnosi se na borbu koja nije uperena samo protiv stranih zavojevaca, nego istovremeno stremi bitnom drustvenom i politickom preobrazaju (revoluciji), te tokom borbe gradi svoje paralelne organe vlasti.
U slucaju Jugoslavije, KPJ, iako je svoje namjere iz taktickih razloga cesto prikrivala, od pocetka ustanka imala je za cilj ne samo borbu protiv okupatora i njegovih domacih pomagaca (tzv. kvislinzi i kolaboracionisti), nego i osvajanje politicke vlasti i socijalisticku revoluciju u skladu sa komunistickom ideologijom, koju su prihvatale stranke clanice Komunisticke internacionale.
U doba komunisticke vlasti Socijalisticke Jugoslavije, termin "narodnooslobodilacki rat" imao je naravno apriorno pozitivno znacenje, a socijalisticka revolucija smatrala se epohalnim historijskim progresom koji se ne moze dovesti u sumnju. Danas, iste termine mozemo koristiti bez ocjenjivanja, pozitivnog ili negativnog, imajuci u vidu ono sto se zaista dogadjalo i namjere kljucnih sudionika. Objektivno, mozemo govoriti o istorijskim desavanjima koja nazivamo "Narodnooslobodilacki rat" (NOR) za vrijeme Drugog svjetskog rata, te socijalisticka revolucija za vrijeme rata i poslije njega, a da su pri tome moguci razliciti stavovi o tome da li je to bilo dobro ili lose (ili djelomicno dobro, a djelomicno lose).

Aprilski rat
Aprilski rat je ime za njemacku invaziju (kodnog naziva Direktiva 25) na Kraljevinu Jugoslaviju 6. aprila 1941. godine. Ova operacija oznacava pocetak Drugog svetskog rata na teritoriji Jugoslavije.
Napad je izvrsen kopnenim putem, iz vise pravaca. Nemacke, Italijanske i Madjarske trupe prodrle su na teritoriju Jugoslavije iz pravca Italije, Austrije (tada vec u sastavu Treceg Rajha), Madjarske, Rumunije i Bugarske. Tesko je bombardovan Beograd. U isto vrijeme otpoceo je i njemacki napad na Grcku pod kodnim nazivom Operacija Marita.
Rat je zavrsen 17. aprila 1941. kapitulacijom, okupacijom i podjelom Jugoslavije. Kraljevska porodica i pojedini predstavnici vlade otisli su u egzil u Veliku Britaniju.
Pocetkom 1941. godine polozaj neutralne Jugoslavije u zaracenoj Evropi je postao kritican. Njemacke trupe su se, nakon brze okupacije zapadne i srednje Evrope, spremala da iz Rumunije predju u Bugarsku i napadnu Grcku. Kada je pocetkom marta Bugarska pristupila Silama Osovine, Jugoslavija se nasla u potpunom okruzenju.
U takvoj situaciji, Vlada Jugoslavije je poslije visemjesecnih pregovora i kolebanja 25. marta potpisala u Becu protokol o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu. Taj protokol je podrazumevao da Jugoslavije bude postedjena ucesca u ratu, ali bi njemacke trupe imale pravo da preko njene teritorije prelaze u Grcku. Dva dana kasnije, 27. marta, grupa oficira je izvela drzavni udar, zbacila Vladu i namjesnistvo, uhapsila ministre, a kralja Petra II proglasila za punoljetnog i predala mu vlast. Postavljena je nova vlada na celu sa generalom Dusanom Simovicem. Narod je demonstracijama pozdravio ovaj dogadjaj. Podrsku za ovakav rasplet dogadjaja je pruzila i vlada Velike Britanije, jedine zemlje koja se tada aktivno suprotstavljala nacistickoj Nemackoj.
Adolf Hitler je u svojim planovima imao svakako nacin kako da napadne Jugoslaviju. Medjutim, on nije zeleo odmah da primjeni militaristicke metode, smatrajuci da ce Jugosloveni biti po njegovoj volji. Medjutim, to se nije dogodilo, zbog jakog britanskog uticaja, koji je zelio da uvuce Jugoslovene u neprijateljstvo sa Hitlerom. Sa druge strane, obecanjem pomoci i vojnika u slucaju rata, Britanci su kupovali vreme, opterecujuci Hitlera problemom Jugoslavije i odvracajuci ga od Velike Britanije.
Na vijest da je u Jugoslaviji izvrsen drzavni udar, Hitler je naredio da se smjesta sazove ratni savjet na kojem je dogovoreno da se pored planiranog napada na Grcku simultano izvede i napad na Jugoslaviju. Na taj nacin sprecilo bi se eventualno povlacenje Jugoslovenske vojske prema Grckoj i stvaranje drugog Solunskog fronta, kao sto se dogodilo u Prvom svetskom ratu.
Hitlerov plan napada na Jugoslaviju imao je sifrovano ime „Operacija 25“, ili „Uputstvo broj 25“ ili jednostavno „Direktiva broj 25“. Ona je sacinjena zajedno sa planom Marita koji je predvidjao nemacko-italijanske napade na Grcku.
Kraljevina Jugoslavija i Grcka su docekale rat usamljene. Doduse, na sjeveru Grcke je postojao ekspedicioni korpus od oko 50.000 ljudi, mahom Britanaca. Komandant tog korpusa je bio general Henri Vilson. On je primjenjivao proste ratne varke, samo da bi narod stekao utisak kako se radi o iskustvu britanskih snaga.
Jugoslovenska ratna komanda izradila je plan odbrane od Nijemaca pod sifrovanim imenom „R-41“. Cjelokupna vojska bila je rasporedjena duz granica prema Rumuniji, Bugarskoj, Albaniji, Austriji i Madjarskoj. Citav jugoslovenski front je trebalo da brane 7 grupa armija i to: 1. Armija pod komandom generala Milorada Petrovica je trebala da brani Makedoniju i juznu Srbiju, njoj je u pomoc trebala da bude 3. armija generala Milana Nedica, zatvarajuci pravce oko makedonske granice i onemogucavajuci Nemce da prodru u Srbiju.
Na severu prema Madjarskoj stacionirana je 7. armija generala Dusana Trifunovica a prema Hrvatskoj i Sloveniji su bile rasporedjene 6. Nezavisna armija generala Dimitrija Zivkovica i 2. armija generala Milutina Nedica (brata Milana Nedica).
Prostor oko Kosova i Sandzaka je branila 4. armija generala Petra Nedeljkovica. Ona je takodje imala zadatak da u slucaju propasti armija, od svojih vojnika oformi cetnicku (gerilsku) grupu koja je trebalo da otpocne gerilski nacin ratovanja, sa zadatkom presjecanja neprijateljskih komunikacija i unistavanja strateski vaznih objekata kao sto su mostovi, hidrocentrale, elektrana, poste i telegrafske linije i dr. Njoj je kao oslonac bila podredjena i 5. Nezavisna armija Vladimira Cukavca. Za vrhovnog zapovjednika jugoslovenskih snaga odredjen je armijski general Dusan Simovic (koji je vrsio i ulogu predsjednika jugoslovenske vlade).
Novi predsjednik vlade Dusan Simovic pokusao je hitnim diplomatskim putem da umiri razjarenog Hitlera, uvjeravajuci ga da ce Jugoslavija ostati neutralna. On je zapravo pokusao da dobije na vremenu ne bi li pripremio kakvu-takvu odbranu, ali za to malo vremena nista se ozbiljnije nije moglo uciniti po pitanju vojne angazovanosti u odbrani zemlje. Berlin nije cekao i prvi je pokrenuo ratnu masineriju. Bas na dan vjencanja Simoviceve kcerke, Nijemci su bez objave rata napali Kraljevinu Jugoslaviju.
Nemacki plan napada
Njemacka je pri napadu potpuno iznenadila jugoslovensku vojsku za kratko vijeme, tako da je ova mogla da mobilise samo 2/3 svog borbenog kapaciteta, od toga 28 pesadijskih i 3 konjicke divizije. Ratno vazduhoplovstvo Kraljevine Jugoslavije je raspolagalo sa samo 300 aviona.
Njemacki plan invazije je bio sljedeci: 2. armija je imala zadatak da nastupi prema Zagrebu, a odatle kroz bosanske planine prema Sarajevu. Istovremeno je imala jedna udarna oklopna grupa iz Madjarske da se probije ka Beogradu. Glavni udar je imao da se izvede iz Bugarske gde se nalazila 12. armija general-pukovnika Maksimilijana fon Vajksa i Klajstova 2. oklopna grupa. Klajst je imao zadatak da nakon probijanja Makedonskog fronta napreduje prema Nisu i napadne Beograd iz pravca juga, dok je 12. armija imala zadatak da istovremeno krene u severnu Grcku i u juznu Srbiju, rasporedjena u dva krila lijevo i desno.
Posto prebrojavanje 2. armije jos nije bilo zavrseno, 12. armija je bez podrske 2. armije prva napala Jugoslaviju 6. aprila 1941. 2. armija je tek 8. aprila pocela napredovanje.
U noci izmedju 5. i 6. aprila, Nijemci se zauzeli Sip na Dunavu, a vec u zoru 6. aprila njemacka avijacija je napala vece gradove poput Nisa, Leskovca, Kragujevca, Beograda, Novog Sada, Sarajeva, Mostara, Banja Luke i tako u potpunosti iznenadila pospane gradjane koji su trazili sklonista po podrumima ili gdje god se moglo pobjeci od njemackih bombi. Nijemci su narocito pricizno pogadjali ciljeve jer su im to folksdojceri omogucavali. Pre samog rata, iz jugoslovenskog vazduhoplovstva je pobjegao kapetan Vladimir Kren (koji ce kasnije postati pripadnik ratnog vazduhoplovstva NDH) sa planovima rasporeda vojnog vazduhoplovstva u citavoj zemlji. Doprinos odbrani Beograda dala je Prva vazduhoplovna lovacka brigada JKRV ciji su se pripadnici iznad Beograda sukobili sa njemackim Stukama, koje su pratili Mesersmiti.
Beograd je bombardovan u ranu zoru 6. aprila 1941. Hitler je bacio na Beograd razarajuce bombe od 1.000 kg, a sama operacija bombardovanja Beograda imala je simbolican naziv Kaznena odmazda. Vec u prvom naletu pogodjen je prvi civilni objekat u gradu - hotel Avala gdje je poginuo i ministar jugoslovenske vlade Franjo Kulovec. U toku bombardovanja 6. i 7. aprila poginulo je 10.000 Beogradjana. Bacene su velike kolicine bombi na stambene cetvrti, a porusena je i Narodna biblioteka Srbije u kojoj je izgorilo najveci deo materijala od neprocenljive vrijednosti (kulturni genocid). Napadom na Beograd licno je zapovjedao njemacki general-lajtnant Aleksandar fon Ler cija je 3. vazduhoplovna flota izvrsila bombardovanje grada.
No, prvi ratni dan je bio zapamcen i po tome sto je jugoslovenska protivvazdusna odbrana oborila njemacki izvidjacki avion blizu sela Donjeg Dusnika u juznoj Srbiji, a pilote koji su se spasili iskakanjem, zandarmi se sproveli u Nis. Jugoslovenska vlada izdaje proklamaciju o pocetku rata sa Njemackom i odluku o opstoj mobilizaciji, ali ona je stigla suvise kasno.
Glavni njemacki udar sa sjeverozapada izvrsen je iz dva pravca: iz reona Klagenfurta (Celovca), Graca i Nadj Kanjize, gdje se jos vrsila koncentracije jedinica 2. armije zajedno sa 11. divizijom, pod komandom general-pukovnika Maksimilijana fon Vajksa. 46. oklopni korpus Druge armije sjurio se sa severozapada na Beograd nailazeci na slab otpor. Pred ovim korpusom su se uglavnom nalazili Hrvati koji nista nisu cinili da bi zaustavili njemacke vojnike, vec su ih pozdravljali i time pocinili izdaju. Jedna od ovakvih epizoda dogodila se u vojnom garnizonu u Sinju kada su hrvatski oficiri i vojnici podigli pobunu i pjevali pjesmu „Vila Velebita“.
Na frontu kod Sarajeva, nacelnik 2. armije, general Bogdan Maglic, pod izgovorom da je bolestan i da odlazi na lijecenje u Sarajevo, je napustio liniju odbrane, da bi se po ustolicenju ustaske drzave pojavio kao ustaski general. Slican se desilo u Sibeniku kada je komandant Jadranske divizije Petar Kvaternik (rodjeni brat Slavka Kvaternika) naredio da se preda oruzje i pohapse svi srpski kadrovi.
Nemacke jedinice su usle 10. aprila u Zagreb gdje je, u ime poglavnika Ante Pavelica, penzionisani pukovnik Slavko Kvaternik proglasio Nezavisnu Drzavu Hrvatsku (NDH). Vlatko Macek, koji je odmah po napadu Nijemaca napustio i okrivio vec uzdrmanu jugoslovensku vladu, a preko radija je pozivao clanstvo svoje Hrvatske Seljacke Stranke da bude lojalno Trecem Rajhu.
Kljucni prodor izvrsila je nemacka 12. armija iz Bugarske. Ona je vec bila prethodno koncentrisana radi napada na Grcku. Napad na granicnom frontu kod Krive Palanke do planine Bjelasice, izvrsen je na trupe Trece armijske oblasti (Moravska, Sumadijska i Bregalnicka divizija i Strumicki odred). U napadu nemacke 12. armije ucestvovali su 40. motorizovani korpus, 9. oklopna i 73 pesadijska i motorizovana SS divizija Adolf Hitler i delovi 18. korpusa, 2. oklopna divizija, uz jaku podrsku avijacije. Vec u prva dva dana njemacke snage rijesile su glavni zadatak: presjekle Moravsko-Vardarsku dolinu i time odsjekle Jugoslovensku vojsku od svakog eventualnog naslona na saveznike, a ujedno izbile na grcku granicu u pozadinu grckog fronta u Trakija. Napad je organizovan iz tri pravca: Custendil-Kriva Palanka-Kumanovo. 12. armija se brzo probijala i vec 7. aprila usla u Skoplje. Jedna oklopna divizija sjurila se na zapad i uskoro stupila u kontakt sa Italijanima u Albaniji, dok je glavnina 12. armije nastavilo nastupanje u Grcku (operacija Marita) protiv grcke armije i britanskog ekspedicionog korpusa.
Napad je u koordinaciji sa Nijemcima vrsila italijanska armija. Tako je 2. italijanska armija pod komandom generala Ambrozija, koja je bila koncentrisana duz kopnene granice, prodrla iz Istre i Slovenackog primorja, a 9. armija pod komandom generala Kavalera, napala je iz Albanije, s ledja. Jugoistocni front kojim je komandovao Milan Nedic se raspao. Na nisavskom pravcu 11. oklopna divizija probila je slabu odbranu na Plocama i u 9 casova zauzela Nis, u podne Aleksinac koji je branio pesadijski bataljon iz rezerve i 1. artiljerijski divizion, a zatim je pao i Razanj. Klajst je dakle usao sa svojim snagama u Nis i tako se ispunilo Hitlerovo naredjenje da se prjesece put jugoslovenskoj vojsci ka Grckoj i na taj nacin spreci formiranje novog Solunskog fronta.
9. aprila Nijemci gone jedinice 5. armije koje su bile na niskom sektoru. One su se u potpunom haosu povlacile dolinom Nisave i Kutinske rijeke. Drinska divizija povlacila se pod naletom njemackih tenkovskih jedinica pravcem Babusnica-Svodje-Vlasotince. Njemacke motorizovane jedinice su joj presjekle odstupnicu kod sela Ljuberadja. Na tom terenu vodjena je zestoka borba uz obostrane gubitke. Drinska divizija, pretrpjevsi ogromne gubitke povlacila se u pravcu Leskovca. Kako su njemacke jedinice prodirale dolinom Kutinske rijeke, glavnom saobracajnicom prema Nisu, to se razbijena jugoslovenska vojska kretala van glavnih pravaca, drzeci se planina.
10. aprila kod jedinica na Kosovu pojavila se dezorganizacija, a komandant 3. armije naredio je da se uz pomoc improvizovanih odreda zatvore pravci ka Metohiji i Sandzaku. Nastavljajuci i svoju operaciju u dolini Juzne Morave, jedinice 11. oklopne divizije su zauzele Paracin, Cupriju i Jagodinu, produzavajuci ka Kragujevcu. Vrhovna komanda je izdala direktivu broj 120 za povlacenje trupa na liniju Bojana-Metohija-Kosovo-Kopaonik-Kragujevac-Beograd-Sava-Una. Po toj naredbi 5. armija je trebala da se povlaci i dalje, ali za realizaciju ove direktive nije bilo realne osnove. Realniji je bio poziv Vrhovne komande izdat iste veceri da se vojnici bore sa Nijemcima gdje god se nadju. Njemacka komanda je naredila da se 12. armija orijentise ka Grckoj, a 2. armija, ojacana 1. oklopnom grupom da zauzme Beograd i dovrsi razbijanje jugoslovenske vojske

Kriza jugoslovenske vlade
Od prvog dana rata, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske nije kontrolisala situaciju. Na ministarskim sjednicama u Sevojnu, gdje se vlada nalazila, general Dusan Simovic se zalio na lose veze u komandovanju, a narocito je osporavao to sto on mora preko poste da izdaje naredjenja jedinicama. Ocjenio je situaciju kao tesku, ali ne i tragicnu i vjerovao je da se front moze stabilizovati.
Da bi sprijecio potpuno rasulo, ne samo vojsci, vec i u vladi, 12. aprila izjavljuje da ima puno povjerenja u moralnu snagu vojske i naroda i da vjeruje u prijateljstvo sa Sovjetskim Savezom. Sve je bilo izgubljeno i propast je sve brze i brze tekla.
Nijemci su 13. aprila probili posljednju liniju odbrane kod Konjarnika i umarsirali u Beograd gde su ispred Narodne Skupstine organizovali paradni defile. Ubrzo je stigao i feldmarsal Evald fon Klajst i Maksimilijan fon Vajks. Racunajuci ulazak Austro-Ugarskih trupa 1914. i njihov zajednicki ulazak sa Nemcima 1915, bio je to treci ulazak Nemaca u Beograd u 20. vijeku.
Ovu informaciju je Dusan Simovic dobio na Palama od svog adjutanta u osnovnoj skoli Kralj Petar gdje je Stab bio smesten. Trazio je hitnu vezu sa engleskim poslanikom, ali je umjesto veze dobio pismo generala Dila da Engleska nema mogucnosti da u datim okolnostima organizuje evakuaciju jugoslovenske vojske preko mornaricke baze u Boki. Simovic je zatim rekao da situacija nista ne valja i sazvao novo zasjedanje u ponoc 13. aprila. Pored vojnog sloma, pocela je i kriza vlade.
Na jugoslovenskoj strani pocela su medjusobna trvljenja i ispitivanja ko je kriv za tako munjeviti slom. Neki ministri, medju kojima i dr Slobodan Jovanovic, Bogoljub Ilic i Marko Dakovic optuzivali su Hrvate za izdaju. Poslednje savetovanje jugoslovenska vlada imala je na Palama. Sjednica vlade je odrzana na katolicki uskrs, 13. aprila 1941. Dusan Simovic je podnio izvjestaj o vojnoj situaciji koju je predstavljao kao veoma tesku, ali ne i bezizlaznu. Govorilo se o produzetku borbe na novom frontu Sava-Drina. Ipak, na kraju je odluceno da se vlada, radi vece sigurnosti, premjesti odmah u Niksic. Simovic je potom predlozio generala pozadine Danila Kalafatovica za nacelnika Vrhovne odbrane. O mogucnosti eventualne kapitulacije nije bilo ni pomena, iako su pojedini ministri zakljucili da je vojna situacija mnogo teza nego sto ju je predstavaljao Simovic.
Vlada je bez Simovica stigla u Niksic sutradan i prva stvar koja se cula bila je ta da je Kralj Petar vec odletio za Grcku. Prilikom utovara transportnih aviona zlatom ucestvovalo je i vise stotina vojnika na improvizovanom aerodromu na Niksickom polju. Medjutim, prilikom evakuacije poginula su dva vrlo poznata imena. Prilikom transporta zlata bojnim brodom u Egejskom moru, brod se prevrnuo i poginuli su ministar Simoviceve vlade Marko Dakovic i istoricar Vladimir Corovic.
Na poslednjoj sednici vlade u Niksicu 15. aprila, zakljuceno je da Jugoslavija nece kapitulirati kao drzava, vec da samo vojska kapitulira, dok vlada i kralj idu u inostranstvo da odatle nastave da se bore. Taj nacrt je sastavio dr Slobodan Jovanovic i predao ga Simovicu, a ovaj Kalafatovicu. Dusan Simovic je istog dana izdao naredjenje Danilu Kalafatovicu da zakljuci primirje sa Nijemcima iz dva razloga: prvi razlog je bio taj sto je bilo nemoguce dalje pruzanje otpora na izabranoj liniji Drina-Sava i zbog dogadjaja koji su se dogodili u Hrvatskoj. Na lijevom krilu vojska nije ni postojala, vec samo mali odredi koji su se u totalnom haosu predavali Nijemcima. Sam vojnicki poraz znacio je i rasulo same Simoviceve vlade. Tako je potpredsednik vlade dr Vlatko Macek napustio vladu 8. aprila, a drustvo su mu cinili i ostali hrvatski ministri: Josip Torbar, Barosa Smoljan, Dzafer Kulenovic i Ivan Andreas. Napustanje vlade, u stvari bjekstvo ministra, bio je poseban primjer Aprilskog rata. Pozivom svojim vojnim pristalicama da izraze lojalnost novoj vlasti (Ustaskoj) 10. aprila Macek je osigurao legitimnost prenosa vlasti, fakticki potvrdio separatizam i razbijanje Jugoslavije kao drzave.
Kralj Petar Karadjordjevic je sa vladom 14. i 15. aprila vec odleteo iz zemlje. Na aerodromu Agrenion u Atini docekao ga je general Dil i general Vilson, a zatim su se preko Jerusalima i kraceg zadrzavanja u Kairu obreli u Londonu.
Iako potpuno vojnicki slomljeni, pojedini vojnici i oficiri nisu pokazivali teznju za kapitulacijom i nastavili su da vode borbu. Na Rapaj Brdu su dvojica mladjih rezervnih staresina samoinicijativno organizovala otpor i vodili sa Nemcima 12 aprila citavog dana borbu. U oblasti Sapca do sukoba je doslo 12. aprila kada su nemacke motomehanizovane jedinice napali vojnici raznih jedinica Prve armije. Sve do nemackog ulaska u Sabac, vojnici su drzali Misarsko brdo i branili grad. 13. aprila 60. konjicki puk jugoslovenske vojske izvrsio je napad na Sabac, u nameri da ga preotme od Nemaca, ali je bio desetkovan i povukao se. Takodje su i delovi 2. armije pruzali zilav otpor prema Uzicu. Nemci su bombardovali grad 15. aprila, a zatim ga tukli teskom artiljerijom. Komandant vojnog garnizona nije zeleo da preda grad Nemcima u ruke i ubio se.
Nacelnik Operativnog odeljenja 2. armije, pukovnik Draza Mihailovic je izbegao zarobljavanje u Sarajevu i vodeci borbe sa Nemackom oklopnom grupom 13. aprila kod zeleznicke stanice Sevarlije i kod Petrovog Sela, probijao se prema Doboju. Narednik jugoslovenske vojske Boza Petrovic je u poslednji cas uspeo spasiti zastavu 41. pesadijskog puka u Osijeku i poneo je sa sobom, da bi kasnija ista zastava bila i zastava Jugoslovenske Vojske u Otadzbini.

Slom Jugoslavije
Ima mnogo pitanja koja nikad nece dobiti odgovor, a prije svega sta je radila vlada od 27. marta do 6. aprila, a sta vojska i njeni komandanti. Ostaje kao cinjenica, da su oni, koji su organizovali puc, morali znati da ce Hrvati, cim pocne rat, izazvati rasulo u vojsci, pa su bar oni mogli i morali, u okviru svoje nadleznosti, da djeluju. Na zalost, i oni su omanuli, i to u casu, koji je bio sudbonosniji, mada i tezi, no puc koji su izvrsili. Uz to, na svim svojim komandnim mjestima zadrzani su hrvatski generali i ostali „casnici”, od kojih su se, ubrzo po osnivanju Paveliceve NDH, u njenoj vojsci nasli: 31 general, 228 pukovnika, 245 potpukovnika, 254 majora, 1.005 kapetana i 417 porucnika jugoslovenske kraljevske vojske.
Osteceni jugoslovenski tenk Reno NC27General Milan Nedic, kad je, pod Nijemcima, stupio na celo vlade „Narodnog spasa”, u svom prvom obracanju srpskom narodu, 1. septembra 1941., rekao je: „Sesti april nije srpska, vec jugoslovenska sramota”. Ipak, taj kratki rat bio je i ostao velika sramota za branioce (posebno Nediceva, kao komandanta Trece armije u Makedoniji, kroz koju su se Nijemci, iz Bugarske, prosto prosetali). Vecina jedinica nisu opalile ni jedan metak, a bilo je i takvih, u kojima je velika vecina vojnika bila srpska, i komandanti srpski, pa ista slika, isto kapitulantstvo. Ima svjedocanstava da su i sami Nemci bili iznenadjeni takvom odbranom. Rat sa Jugoslovenima pretvorio se u njihove manevre, sa zamisljenim neprijateljem.
Bas zato, ostace kao svijetli primer podvig pilota koji su se, uprkos zabrane hrvatskih komandanata, digli sa svojim avionima u nebo, i prkosili svojim herojstvom daleko nadmocnijem neprijatelju.
Bombardovanje Beograda, koji je u skladu sa odredbama medjunarodnog ratnog prava bio proglasen za "otvoreni grad", sto je znacilo da nece biti branjen, predstavljalo je najobicniji divljacki atak koji se mogao obrusiti na jedan grad i na jedan narod, samo ako je nosen besprimernom mrznjom. S obzirom da je jugoslovenska PVO ubrzo ucutkana, kao i avijacija, Nijemci su se bez ikakvog straha izivljavali, kao na kakvoj vojnoj vjezbi, u gadjanju nebranjenih ciljeva, ne stedeci cak ni najbitnije dijelove civilne infrastrukture, kako je to bilo normalno za sve strane tokom Drugog svjetskog rata.
Tim bombardovanjem, u stvari, rijesen je cio rat, jer je vec prvog dana, sve sto je imalo bilo kakav takticko – strategijski karakter, i u vojnom i u civilnom pogledu, bilo razoreno i unisteno, tako da je drzava bila potpuno paralisana. Ima dokaza da su plakati o mobilizaciji, koja je proglasena tek 7. aprila, ljepljeni u nekim gradovima, kao u Sarajevu, tek 12. aprila.
Dezorganizacija je bila takva, da niko nije znao dokle su Nijemci stigli, a vlada nije znala cak ni da je kapitulacija potpisana. Simovic je na nekoliko uzurbanih sjednica, sa kojih ne postoje ni zapisnici, lazno obavjestavao vladu o stanju na „frontu”, sve dok im nije bilo receno da hvataju put za Niksic, odakle ce se avionima prebaciti do Saveznika. Kakva je dezorganizacija bila, prava je enigma kako je i to sa avionima uspjelo, sem ako ih Nijemci nisu pustili da pobjegnu.
Patrijarh Gavrilo Dozic u svojim Memoarima tvrdi da se vise „mislilo na spasavanje vlade i svojih porodica, nego o spasavanju drzave i naroda”.
Akt o vojnoj kapitulaciji Jugoslavije, potpisan je 17. aprila 1941. Pre toga, vec 10. aprila u Zagrebu je proklamovana Nezavisna Drzava Hrvatska, a dan pre pocetka rata, 5. aprila, dva Slovenca, Kulovec i Krek, ministri u vladi Simovica, preko njemackog otpravnika poslova u Beogradu, trazili su od njemackog Rajha, „posto je njima njihova zemlja preca negoli jugoslovenska drzava”, da Slovenija dobije ili samostalnost ili da budu u sastavu sa Hrvatskom.

Narodnooslobodilacka vojska
Narodnooslobodilacka vojska i partizanski odredi Jugoslavije su bili najveci pokret otpora protiv sila Osovina na Balkanu tokom Drugog svetskog rata.
Partizanske odrede je formirala i predvodila Komunisticka partija Jugoslavije (KPJ) na celu sa Josipom Brozom Titom. KPJ je pocela da se priprema za borbu (i dolazak na vlast) odmah nakon invazije sila Osovine aprila 1941. Istaknuti partijski funkcioneri su postali vojni rukovodioci sa zadatkom da formiraju partizanske odrede.
Kratkotrajni Aprilski rat, komadanje Jugoslavije, stvaranje NDH i ostalih kvinslinskih tvorevina, teror okupatora i ostalih kolaboracionista stvorili su raspolozenje kod naroda (prevashodno srpskog) da se okupatoru treba suprotstaviti. Politbiro CK KPJ je 4. jula 1941. godine donio odluku o pocetku oruzane borbe. Ova odluka je inspirisana ulaskom SSSR-a u rat protiv Nemacke i angazovanjem glavnih Hitlerovih snaga na Istocnom frontu, kao i pozivom Kominterne svim porobljenim narodima Evrope da se ukljuce u rat protiv sila Osovine, kao najveceg zla covecanstva.
Prva partizanska jedinica je bio Sisacki partizanski odred, zvanicno osnovan blizu Siska 22. juna 1941. Ipak, razne vojne organizacije sa vise ili manje veze sa KPJ su bile ukljucene u razna pruzanja otpora silama osovine koji su izbili u podrucjima Jugoslavije naseljenim uglavnom Srbima nakon pocetka operacije Barbarosa. U Beogradu je osnovan Glavni stab partizanskih odreda Jugoslavije, a KPJ je zvanicno odlucila da pokrene oruzani ustanak 4. jula 1941, danom koji se kasnije slavio kao Dan borca - drzavni praznik SFRJ. 7. jula 1941, Valjevski partizanski odred je izvrsio akciju u selu Bela Crkva u Radjevini. Taj dan se nakon oslobodjenja slavio kad Dan ustanka u Srbiji.
U jesen 1941, partizani su osnovali Uzicku republiku na oslobodjenoj teritoriji u zapadnoj Srbiji. Novembra 1941, njemacki vojnici su ponovo osvojili ovu teritoriju, dok je vecina partizanskih snaga pobjeglo prema Bosni.
21. decembra 1941, partizani su u Rudu formirali Prvu proletersku brigadu - prvu regularnu jedinicu koja je mogla da dejstvuje izvan mesta gde je osnovana. 1942, te jedinice i partizanski odredi su se spojili u Narodnooslobodilacku vojsku (NOV) i Partizanske odrede Jugoslavije (POJ), a kasnije u Jugoslovensku armiju 1. marta 1945.
9. septembra 1942, partizani u Dalmaciji su osnovali prvu pomorsku jedinicu sastavljenu od ribarskih brodova, koja je postepeno prerasla u silu sposobnu da se mori sa italijanskom mornaricom i Krigsmarineom i da vrsi slozene amfibijske operacije.
Maja 1942, piloti dva aviona koji su pripadali ratnom vazduhoplovstvu NDH, Rudi Cajavec i Franjo Kluz, su presli na stranu partizana u Bosni i kasnije se koristili svoje avione protiv snaga osovina. Iako je to kratko trajalo zbog nedostatka infrastrukture, ovo je bio prvi primer pokreta otpora koji je imao svoje vazduhopovstvo. Partizani su kasnije stekli stalno vazduhoplovstvo dobivsi avione, opremu i vezbu od RAF 1944.